را مىگذرانيدند و مانند قماربازان ، هر ساعت در انتظار سود و غنيمت ناگهانى بودند ! چون روش اين گروه ، برخوردارى از اين آزمندى ضدانسانى بود و هميشه درصدد بودند كه اساس عدالت اجتماعى را براندازند تا بتوانند از نو ، بت‌پرستى سياسى و بت‌پرستى اجتماعى را زنده كنند و برپا دارند ، امام علىبن ابيطالب در مقابل تجربه دردناك و آزمايشى سخت قرار داشت . درواقع آزمايش بسيار تلخ و سختى بود و انگيزه‌ها و عوامل آن‌چنان به‌هم پيوسته بودند كه موجب پيدايش بحران دردناكى گشته بود و براى امام سازش و نرمش در قبال آن امكان نداشت و رهايى از آن در نهايت دشوارى بود . حوادث سهمگين و پىدرپى ، زمان را به‌شدت آشفته ساخته بود و اهميت موضوع در حدى بود كه بقاى خلافت و اسلام ، با همه فضايل اخلاقى و عدالت اجتماعى كه اين دو ، در بين مردم به‌وجود آورده بودند ، بدان بستگى داشت . تصميم‌گيرى و سياست در آن موقعيت آنچنان باريك و دقيق بود كه ارزش شخصيت زمامدار و حقيقت مواهب و استعدادهاى وى در مراعات حقوق عامه و عزم و تصميم او در اشاعه فضائل فردى و اجتماعى و نيرو و توان وى بر صبر و شكيبايى و استقامت ، با ارزيابى صحيح آن موقعيت ، سنجيده مىشد . اين آزمايش براى على درست مانند آزمايش پيامبر بود در آن روزى كه بين گذشت و جوانمردى و دمكراسى و اشاعه روح عدالت ، از يك طرف ، و بين مكر و نيرنگ و استثمار و سودپرستى تجار و اشراف ، از طرف ديگر ، پيكارى برپا شده بود .